Verslag van een publieksavondje met NRG

Locatie/datum: Restaurant van Camping de Watersnip, donderdagavond 18 december, Petten
stichting Laka | Henk van der Keur | 21 december 2014

laka-logo

Er waren zeker zestig buurtbewoners – waaronder ook oud-werknemers van ECN (tot dec. 2006) en NRG – op de informatiebijeenkomst van NRG afgekomen en verder wat bestuurders van de gemeente en de provincie, maar ook ambtenaren van het ministerie van Economische Zaken. Ongeveer met dezelfde samenstelling als bij de NRG-informatiebijeenkomst van 15 april 2014.

De NRG was aanwezig met een delegatie van zeven mensen om te proberen het imago van het bedrijf wat op te vijzelen onder het aanwezige publiek. De openbaarmaking door Brandpunt Reporter en de Volkskrant – medio oktober – van 700 documenten over de veiligheidscultuur bij NRG en de toestand van de Hoge Flux Reactor (HFR) had voor veel commotie gezorgd onder de omwonenden van de kernreactor. De moderator van de informatiebijeenkomst (ook NRG) stelde voor om vragen vanuit het publiek na afloop apart te behandelen door aanwezige experts van NRG aan de tafels die langs de zijkant van de zaal waren gezet. Daarop kwam onmiddellijk protest vanuit de zaal. Het publiek wenste niet mee te werken aan wat zij betitelde als verdeel- en heerstactiek. Alle vragen moesten plenair kunnen worden gesteld, en zo gebeurde het ook.

Burgemeester van Schagen Marjan van Kampen-Nouwen verzorgde de introductie van de avond en maakte duidelijk dat ook zij verrast was over de berichtgeving over NRG in de media. Ze voegde daar direct aan toe dat de gemeente wel goed op de hoogte werd gesteld door de Kernfysische Dienst (KFD – per 01.01.2015 wordt het ANVS), de Nederlandse nucleaire waakhond. Ze vertelde ook dat ze vlak na haar aantreden als burgemeester van Schagen (1 oktober 2014) al snel contact had met de KFD over de transporten van het historisch afval naar de COVRA bij Borssele, die toen net waren begonnen, en de buitenbedrijfstelling van de Molybdeen Productie Faciliteit en de kernreactor HFR. Ze had de KFD gevraagd of ze zich zorgen moest maken. ‘Nee’, had de KFD gezegd, ‘we houden de situatie goed in de gaten, al moeten er nog veel stappen gezet worden door NRG’. Van Kampen vaart blind op de vermeende onafhankelijkheid en betrouwbaarheid van de KFD. Laka heeft daar heel andere ervaringen mee. Al sinds de jaren zeventig zijn er talrijke voorbeelden bekend over hoe deze toezichthouder en het management van bedrijven als NRG, Urenco en EPZ (kerncentrale Borssele) bij elkaar op schoot zitten. Natasha Gerson beschrijft heel nauwkeurig hoe dat er in een periode in de jaren tachtig bij Urenco aan toe ging in ‘Geen reden tot ongerustheid’. Meer recent heeft Laka met de rapportage van de haarscheurtjes in het reactorvat van Borssele aan de minister laten zien hoe de KFD ernstig tekortschiet in haar rol als handhaver. De burgermoeder meldde ook blij te zijn dat Kamp 82 miljoen euro voor de HFR beschikbaar heeft gesteld om de kernreactor veilig te houden tot de komst van de Pallas-reactor in 2025 en dat dit overbruggingskrediet belangrijk is voor de volksgezondheid en voor het behoud van werkgelegenheid in de toekomst. Ze memoreerde daarbij aan een bijeenkomst in januari in het provinciehuis in Haarlem over de HFR en alternatieve technologieën voor de productie van medische isotopen. Zij had hier aan overgehouden dat commerciële toepassing van alternatieve technologieën, samen te vatten onder de noemer deeltjesversnellers, pas in een verre toekomst mogelijkheden biedt. Laka had op die bijeenkomst juist duidelijk gemaakt dat deeltjesversnellers juist wel perspectief bieden als alternatief voor de HFR en werd daarbij door diverse geleerden, werkzaam binnen de Nucleaire Geneeskunde, gesteund. Recent heeft Laka een nieuw rapport hierover gepubliceerd (Pallasreactor of deeltjesversnellers?) in reactie op een notitie van de NRG van juni 2014, waarin de rol van deeltjesversnellers in de productie van isotopen geheel ten onrechte sterk wordt gebagatelliseerd.

Niels Unger, algemeen directeur van de NRG sinds november 2012, hield een voordracht over de actuele situatie bij NRG. Voor hij van wal stak werd hij in de rede gevallen door Marja Raat van de actiegroep Pettemerduinen Kernreactor vrij! die hem herinnerde aan zijn uitspraken op de informatiebijeenkomst in april over de veiligheidsaspecten in de bedrijfsvoering van de installaties die in beheer zijn van NRG. Ze merkte fijntjes op dat de ge-WOBte documenten van Brandpunt Reporter en de Volkskrant toch een heel ander verhaal vertellen. “Waarom heeft u dat toen niet verteld?” Unger merkte op dat NRG het niet eens was met de KFD en dat de installaties feitelijk niet gesloten hadden hoven te worden. Ook zei hij dat er een heel eenzijdig beeld werd geschetst over de hele situatie. De hele avond is goed voelbaar dat onder het publiek het geduld met NRG begint op te raken. Er is een aanhoudend spervuur van vragen uit de zaal. Vele aanwezigen willen graag antwoorden krijgen op hun vragen en zijn niet geïnteresseerd in een pauze. De rede van Unger was heel summier en vooral een verkooppraatje. Hij somde vijf punten op waar NRG vanaf nu hard aan gaat werken: 1. NRG werkt veilig; 2. NRG is betrouwbaar;  3. NRG stelt veiligheid voor omgeving voorop;  4. NRG is financieel robuust (voldoende eigen vermogen voor het veilig laten draaien van haar installaties, zoals beschreven staat in de Kernenergiewet); en 5. NRG is transparant. Wat betreft de business case: NRG heeft met de markt zijn contracten voor de lange termijn tegen marktconforme prijzen afgesloten. Daarnaast zal NRG haar orderportefeuille vergroten op het terrein van de medische isotopen, stralingsbescherming, nucleaire technologie, onderzoek etc. Hiermee genereert NRG, zo stelt hij, inkomsten om het overbruggingskrediet terug te betalen. Hij verwacht dat NRG over 2015 een gezond financieel resultaat zal behalen. De voorzitster van het dagelijks bestuur van de dorpsraad Petten zei dat ze Unger niet meer simpelweg op zijn blauwe ogen zal geloven. Ze legde hem het vuur aan de schenen en wilde precies weten hoe de stillegging van de HFR en de Molybdeen Productie Faciliteit nu precies tot stand was gekomen. Unger antwoordde dat NRG daartoe had besloten in overleg met de KFD, en dat niet de HFR de reden van de stillegging zou zijn geweest, maar hogere uraanwaarden in de opslagtanks, en dat NRG nu wekelijks te maken heeft met inspecties van de KFD. Hij deelde haar ook mee dat de 82 miljoen van Kamp beslist voldoende is om de HFR tot 2025 volkomen veilig te laten draaien.

Er zaten vooral ouderen in de zaal. Met mijn 51 jaar was ik één van de jongste. Ik was onder de indruk van het niveau van de vragen. Niet alleen van ervaren mensen, zoals van Pettemerduinen Kernreactor vrij!, maar ook van Jan met de pet. Alle vragenstellers hadden zich duidelijk goed verdiept in de materie en lieten zich niet makkelijk afschepen door Unger. Dit in tegenstelling tot de volksvertegenwoordigers die aanwezig waren, zoals PvdA-gemeenteraadslid van Schagen Jan Schrijver. Een wel heel gladde jongen. Uit zijn reacties werd duidelijk dat zijn kennis over de kernreactor en medische isotopen heel oppervlakkig is. Net als de burgemeester denkt hij de belangen van de gemeenschap te dienen door het bedrijfsbelang van NRG voorop te stellen. Hij is niet bereid zijn die waan te onderwerpen aan een kritisch zelfonderzoek. Schrijver vertelde de zaal dat hij eigenlijk tegenstander van kernenergie is, maar dat hij van mening is dat de HFR en de andere faciliteiten van NRG heel belangrijk zijn voor de volksgezondheid en voor behoud van banen in de regio. Daar werd schamper op gereageerd. ‘Veiligheid voor de mensen in de regio wordt daar aan ondergeschikt gemaakt,’ zo viel uit de zaal te vernemen. Waarop een ander aanvulde dat het derde punt op Unger’s prioriteitenlijstje wel eens naar de eerste plaats mag verhuizen.

Ik stelde vragen over de kritiek van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) op de bedrijfsvoering van NRG en de Nederlandse regering. De OESO is sinds de ernstige crisis in de aanvoer van medische isotopen in 2009-2010 bezig met een programma om de productie van medische isotopen vanuit de reactor rendabel te maken, maar dat wil in Nederland volgens de OESO niet zo vlotten doordat er nog steeds overheidssubsidie wordt gestoken in de productie van medische isotopen. Op basis van die informatie vroeg ik mij af hoe NRG in 2015 de bedrijfsvoering weer rendabel denkt te maken. Uitgerekend op de dag van deze bijeenkomst kwam de OESO samen met een hele reeks landen – waaronder ook Nederland (!) – met een gezamenlijke verklaring waarin zij duidelijk maken dat zij zich committeren aan het beleid van de OESO. Ondanks al het vele overheidsgeld dat al in NRG is gestopt en nog steeds gestopt blijft worden (denk aan de recente aanvraag van 200 miljoen bij de Europese Unie), doet de NRG alsof haar neus bloed en zegt het bedrijf dat het wel aan de eisen van de OESO voldoet.

Onze volksvertegenwoordigers kakelen maar door over het economische belang van de kernreactor in Petten en zijn opvolger, de Pallas-reactor, waaruit blijkt dat ze geen enkele notie hebben van de grote veranderingen die al heel snel gaan plaatsvinden op de wereldwijde markt van medische isotopen. Zo staat in een bericht op World Nuclear News over de genoemde gezamenlijke verklaring ook dat een nieuwe reactor in Australië – nu nog een kleine producent – straks al verantwoordelijk wordt voor bijna een derde van de wereldproductie van molybdeen-99, veruit de belangrijkste medische isotoop. De HFR heeft voor dit isotoop nu nog een marktaandeel van 30 procent, maar het is verre vanzelfsprekend dat NRG dat marktaandeel behoudt . Al minstens zes jaar voor de komst van Pallas komen er al een reeks nieuwe reactoren, met name in Zuid-Amerika, in bedrijf. Het is een illusie om te denken dat onze krakkemikkige HFR straks nog een rol kan spelen in de wereldwijde productie van molybdeen. De OESO verwacht dat er tegen het einde van dit decennium een overcapaciteit zal optreden in de productie van molybdeen-99. En dan moet Pallas winstgevend gaan worden met de productie hiervan? Natuurlijk niet! Het is waanzin om honderden miljoenen belastinggeld in deze bodemloze put te pompen. Als de Nederlandse regering nu zou kiezen voor deeltjesversnellers, kunnen we voor een kleine fractie van dit soort bedragen tegen 2020 helemaal zelfvoorzienend zijn in de aanvoer van medische isotopen.

NRG-medewerkster Petra van Saaze voerde het woord over het eigenlijke thema van de informatieavond: het historisch radioactief afval project. Dit afval ligt opgeslagen in een grote betonnen bak met speciale buizen, de Waste Storage Facility of de pluggenloods. Het zijn in totaal ongeveer 1700 (35 liter) vaatjes die diverse soorten radioactief afval bevatten, zoals restanten van bestralingsexperimenten uit de HFR, gereedschap, instrumenten, doeken, en papier. Sommige vaatjes lekken al lange tijd. Het afval moet gescheiden worden aangeleverd bij centrale opslag voor radioactief afval (COVRA) in Borssele. Het afval in de vaatjes moet dus eerst worden gescheiden en gesorteerd. Het laag- en middel-actief afval wordt direct aangeboden aan COVRA. Het overige (hoog) radioactief afval wordt in batches aan een externe Service Provider (het Belgische Belgoprocess) aangeboden voor verwerking voordat het naar de COVRA wordt gebracht. Maar voordat dit radioactief afval kan worden vervoerd moet eerst een speciale beladingsunit worden gebouwd om het afval in een transportcontainer te kunnen laden. Van Saaze deelde mee dat de bouw ervan is voltooid. Het afval had al begin jaren negentig moeten zijn afgevoerd, maar ECN en later NRG heeft er eindeloos mee gewacht. In oktober 2013 had NRG een vergunning waarin stond dat het in 2016 moet zijn afgevoerd; oktober jongstleden werd dat 2017. Van Saaze deelde tijdens de bijeenkomst niet mee hoe lang de afvoer naar de COVRA nog gaat duren. Ze zei alleen: ‘We doen het goed of we doen het helemaal niet’. Ik confronteerde haar met een bijlage van een Tweede Kamerstuk, het Vijfde Rapport van het Gezamenlijk Verdrag over de veiligheid van gebruikte splijtstof en radioactief afval, waarin op pagina 86 staat: “It is intended that all the waste has to be transferred from Petten to COVRA before 2020.” De NRG-delegatie reageerde collectief als door een wesp gestoken, en Unger ontkende deze limiet onmiddellijk. Hij stelde dat hij dit openbare document niet kende. Meer over het historisch afval is hier te vinden.

www.laka.org
www.kernenergieinnederland.nl
www.radioactiefafval.nl
www.pallasproject.nl

laka_thumb

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *