Informatiebijeenkomst in Petten: Pallas of deeltjesversnellers?

Stichting Laka | Henk van der Keur | 24 april 2015

Verslag van een informatiebijeenkomst in Petten over de toekomst van de productie van medische isotopen in Nederland: Pallas of deeltjesversnellers? – 21 april 2015

Summary of an information gathering in Petten, the Netherlands, about the future of the production of medical isotopes in the Netherlands: a new research reactor (Pallas, 2024) or particle accelerators? The Dutch government wants to build a new nuclear reactor to replace the current High Flux Reactor and to keep the Netherlands one of the few big global producers of medical isotopes. Director Dr. Hermen van der Lugt of the Pallas Foundation explained the situation and the current developments in order to prepare the construction of the reactor. Prof. Dr. Guus van Dongen – among others Project leader of the Medical Imaging Center of the Free University in Amsterdam – however, is calling for disclosure of the business case of the Pallas Project. He said that politicians are not well-informed to make the right considerations. Van Dongen talked about major changes in the market of medical isotopes and uncertainties in the future as a consequence of these developments. He declared that we need to be sure that the production of the reactor can cover the construction cost. He made a plea for transparency and stated that we need figures to make een fair comparison between the business case of Pallas and a business case for the use of cyclotrons.   

Inleiding | Joke Kruit

Voorzitster Joke Kruit van het DB van de Dorpsraad leidt de informatieavond in over de mogelijke modellen voor isotopenproductie in Nederland. Houden we vast aan de medische isotopen als exportproduct – de keuze voor een nieuwe kernreactor – of kiezen we voor een model dat voorziet in de binnenlandse behoefte aan medische isotopen, dat wil zeggen: isotopenproductie met deeltjesversnellers? Voor het maken van die keuze moeten burgers zich volledig kunnen informeren over de voor- en nadelen. Grootschalige productie van isotopen met een kernreactor heeft niet alleen voordelen, maar ook nadelen: vooral de productie van langlevend hoog radioactief afval. Isotopenproductie met cyclotrons heeft dat nadeel niet. En er zijn meer duidelijke verschillen tussen beide modellen van isotopenproductie.

Dr. Hermen van der Lugt, de directeur van de stichting die de nieuwe Pallas-reactor moet gaan realiseren, geeft een overzicht van de stand van zaken van het Pallas-project en de actuele ontwikkelingen. Vervolgens houdt Prof. Dr. Guus van Dongen van het VU Medische Centrum – onder meer Projectleider van het ‘Medical Imaging Center’ van de VU – een pleidooi voor een open discussie, zodat de politiek tot een afgewogen oordeel kan komen over het toekomstige model van isotopenproductie in Nederland.

Directeur Pallas | Dr. Hermen van der Lugt

Hermen van der Lugt rept over het uitbreiden van het Pallas-team, waartoe drie aanbestedingen worden gedaan: [1] het aantrekken van een ondersteunend internationaal ingenieursbureau (“Owner’s Engineer”); een partij die gaat helpen bij de vergunningenprocedure (“Licensing Engineer”); en een partij voor het ontwerpen van de reactor (“Designer Nuclear Island”) [Onderzoeksreactoren zijn nooit helemaal standaard, het type reactor wordt aangepast naar behoefte van de exploitant, HvdK]

Het Pallas-team werkt aan een nieuwe business case (2.1) voor de Provincie Noord-Holland.

Er is gestart met de uitvoering van het vergunningenplan en het inleveren van de startnotitie en natuuronderzoek.

Aan de hand van vragen vanuit de zaal meldt Hermen van der Lugt ook de volgende zaken:

– Hij bevestigt dat semiprivate bedrijven partij kunnen zijn als investeerders, maar dat hangt af van de private financiers die aangetrokken moeten worden. Als mogelijke varianten van semiprivate bedrijven die een rol kunnen spelen noemt hij de Europese Investeringsbank (EIB), de pensioenfondsen, het bouwconsortium als medefinancier (zoals bij de tweede Coentunnel), klanten, of individuele private financierders (a la de Bill Gates Foundation).

– De vergunningenprocedure ziet Herman als de meest risicovolle stap in het proces. Die zal bepalend zijn om de handtekening van investeerders te krijgen.

– Hij verklaart dat er vanaf het allereerste begin geld (“enige tientallen miljoenen”) moet worden gereserveerd voor de ontmanteling van de Pallas-reactor. Eén van de ANVS-mensen in de zaal merkt op dat de EC voldoende geld heeft gereserveerd voor de ontmanteling.

– Het aantal banen bij NRG betreft 450 fte.

– De prijzen van medische isotopen (reactorisotopen) gaan stijgen, dus zal het aandeel van de isotopenproductie t.o.v. kernonderzoek stijgen. Hij schat de verhouding van isotopen:onderzoek op 60:40.

Het proces bevindt zich nu in de voorfase: aanmelden bij ANVS; informeel vooroverleg; stichting Pallas dient dit voorjaar de startnotitie in.

Vooroverleg met adviseurs en commissie MER. Geven advies over richtlijnen; ANVS en Pallas overleggen -> richtlijnen MER.

Van der Lugt benadrukt nog weer eens het belang van kernonderzoek: nieuwe brandstoffen, omgang met restmateriaal, materiaalonderzoek (levensduurverlenging), nieuwe type reactoren, maar ook: ontwikkelen van nieuwe isotopen, en de productie van industriële isotopen.

Projectleider VU ‘Medical Imaging Center’ | Prof. Dr. Guus van Dongen

Guus van Dongen verklaart dat veel beslissingen in het provinciehuis genomen worden zonder kennis. De materie is ingewikkeld en het is moeilijk om de juiste inschattingen te maken. Molybdeen-99 (Mo-99) is een wereldwijd product – het tussenproduct van de meest gebuikte medische isotoop: technetium-99m (Tc-99m). Om heel Nederland van dit product te bedienen heb je geen reactor nodig. Het kan ook met cyclotrons worden gemaakt. Op dezelfde manier als fluor-18 (F-18), de meest populaire isotoop voor de PET-scan, die iedere dag wordt gemaakt met cyclotrons en aan ziekenhuizen wordt geleverd. Technisch is het geen probleem om de binnenlandse behoefte aan technetium-99m (Tc-99m) vanuit één centraal punt met cyclotrons te laten leveren aan ziekhuizen.

In Canada zijn twee nieuwe reactoren stilgelegd. Men kwam tot het inzicht dat isotopenproductie met kernreactoren niet duurzaam is en dat de toekomstige productie beter met cyclotrons kan verlopen. Er zijn keuzes gemaakt voor innovatie. Ook Hermen van der Lugt bevestigt dat er nieuwe type cyclotrons op de markt zijn die op commerciële schaal technetium-99m (Tc-99m) kunnen produceren. Ook de klinische testen van de radiofarmaca van Tc-99m verlopen voorspoedig, maar deze zijn nog niet afgerond. Dat zal nog één tot twee jaar duren. Ook de VS – dat voorheen geen eigen productiecapaciteit had en nu streeft naar zelfvoorziening van medische isotopen – is al enige tijd bezig met innovatie. [opmerking: maar dan vooral met lineaire deeltjesversnellers (linacs). Als de plannen van het bedrijf dat de linacs gaat exploiteren uitkomen zal ergens in de periode 2017-2020 de helft van de binnenlandse productiecapaciteit in de VS worden voorzien door linacs, HvdK].

Om een beeld te geven van de grote veranderingen die momenteel plaatsvinden in de markt van medische isotopen verwijst Van Dongen naar de officiële cijfers van de verwachte groei in het aanbod van Tc-99m (jaarlijks hooguit enkele procenten in de komende twintig jaar) en zet die af tegen de verwachte groei aan PET-isotopen – tot twintig procent per jaar (!) – en die voornamelijk met cyclotrons worden gemaakt. Ofschoon Westerse landen nu nog vooral drijven op toepassing van Tc-99m (SPECT-scan) [80-85%], benadrukt hij dat de groeimarkten, vooral in Azië, de toepassing van Tc-99m (SPECT-scan) helemaal overslaat en vooral drijf op PET.

Pallas wordt gebouwd om de hele wereld te voorzien van medische isotopen. Daar zijn grote risico’s aan verbonden. Ondertussen zijn er geen cijfers beschikbaar, omdat de business case geheim wordt gehouden, en loopt de prijs van technetium-99m (Tc-99m) steeds verder op. Transparantie is belangrijk om inzicht te krijgen in de prognose. Moeten we voor de hele wereld gaan produceren of is het beter om in onze eigen behoefte te voorzien? Vier cyclotrons zijn voldoende om in de binnenlandse behoefte aan Tc-99m te voorzien, die kosten twee tot vier miljoen euro per stuk.

De wereldmarkt staat onder druk. De reactor moet zich terugverdienen. Er moeten dus jaarcijfers komen. Voor een goede afweging moeten alle cijfers op tafel komen.

Hij verwijst daarbij naar het rapport Future Supply of Medical Radioisotopes for the UK Report 2014 van de British Nuclear Medicine Society and Science & Technology Facilities Council (December 2014). Ook in Groot-Brittannië speelt een discussie over de toekomst van isotopenproductie. Groot-Brittannië heeft evenals de VS geen eigen productiecapaciteit en sinds de crises van 2009-2010 in de aanvoer van medische isotopen wordt daar sinds najaar 2013 ook een discussie gevoerd of dat met deeltjesversnellers moet gebeuren of dat het land afhankelijk moet blijven van import van reactorisotopen met alle risico’s van dien. Evenals in de VS en Canada wordt daar de discussie in alle openheid gevoerd en wordt ook daar het gebruik van deeltjesversnellers overwogen als alternatief voor onderzoeksreactoren.

Geert Ritsema (Statenlid van de SP) vraagt aan Hermen een reactie op de opmerkingen van Guus van Dongen over de business case van Pallas en over zijn pleidooi voor transparantie. Hermen is heel afhoudend. Hij zegt dat de business case niet openbaar gemaakt kan worden vanwege het ondernemersrisico. Van Dongen repliceert: er zit 80 miljoen aan overheidsgeld in het project. Dat roept om transparantie! Guus van Dongen herhaalt tijdens zijn betoog enige malen dat hij niet uit is op het bedrijven van politiek, maar alleen vraagt om transparantie, omdat alleen dan de politiek in staat kan worden gesteld tot een afgewogen oordeel te komen.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *