Dealen met Iran

Commentaar VredesMagazine | september 2015

Henk van der Keur | 25 september 2015

De vijf permanente leden van de VN-Veiligheidsraad plus Duitsland sloten in juli een nucleaire overeenkomst met Iran. Het is verheugend dat de Verenigde Staten en Iran na bijna twee jaar onderhandelen en 35 jaar vijandschap een akkoord hebben bereikt in Wenen. Als het onder de huidige politieke omstandigheden op een mislukking was uitgelopen, zou het al jaren etterende conflict kunnen escaleren en leiden tot onvoorspelbare gevolgen voor de regio. Beide partijen hebben tijdens de succesvolle onderhandelingen aanzienlijke concessies gedaan, die de extreme vijandigheid die door de jaren heen in de VS is opgebouwd zal helpen matigen.

In de westerse media is Iran steevast neergezet als een land dat bezig zou zijn met de ontwikkeling van kernwapens. Maar volgens onafhankelijke deskundigen, waaronder Dan Joyner, en de historicus en onderzoeksjournalist Gareth Porter zijn er geen bewijzen voor deze beschuldigingen. Het zou gaan om ‘bewijsmateriaal’ dat geconstrueerd is op basis een situatie van voor 2002, waarbij Iran zijn kernenergieprogramma mogelijk zou hebben willen aanwenden voor militaire bedoelingen. Porter toont met een overvloed aan bewijsmateriaal aan dat Iran – in elk geval sinds 2002 – de verplichtingen die het is aangegaan onder het non-proliferatieverdrag (NPV) keurig naleeft.

Eigenlijk gaat het niet over kernwapens, maar heeft het vooral een politieke betekenis. Het laat zien dat geschillen tussen staten niet met wapens hoeven worden beslecht, maar dat er ook over kan worden onderhandeld. Dat betekent een belangrijke omwenteling in de politieke verhoudingen tussen de VS en Iran. De vijandschap vond zijn oorsprong in de Amerikaanse staatsgreep in Iran in 1953, waarbij de democratisch gekozen premier Mohammad Mosaddegh vanwege oliebelangen werd afgezet. De tiran sjah Mohammed Reza Pahlavi verving de democratie met zijn autoritaire monarchistische regime. In 1979 kwam via een revolutie de geestelijk leider Khomeiny aan de macht. Studenten bezetten de Amerikaanse ambassade en gijzelden vijftien maanden lang 52 personeelsleden. Dat leidde weer tot vergelding van de Amerikanen. De VS steunden de Iraakse dictator Saddam Hoessein in de oorlog met Iran (1980-88). In 1988 schoten de VS een civiel toestel van Iran Air neer, waarbij alle 290 inzittenden werden gedood. (Washington beweert dat het een ongeluk was.) Ondanks een handreiking van Iran aan Washington in 2003, deelde president Bush het land in bij de “As van het Kwaad”. Toen het kernenergieprogramma van Iran zich uitbreidde, viel de VS hun computers aan met malware (Stuxnet), waarmee het de eerste cyberwar in de geschiedenis lanceerde. Tegelijkertijd legde Washington economische sancties op en trof daarbij vooral de olie- en gasproductie, de belangrijkste inkomstenbron van Iran. Kortom, in de afgelopen 36 jaar was de relatie tussen beide landen vijandig, antagonistisch, niet productief, en vaak gewoon gemeen. Het nucleaire akkoord bindt de VS en Iran tot een jarenlang engagement en laat de deur open voor een hechtere relatie. Daarmee is een enorme vooruitgang geboekt in de relaties tussen de beide landen.

Helaas wordt het enthousiasme getemperd door de Amerikaanse politieke beschouwingen over de overeenkomst in het Amerikaanse Congres. Naast republikeinen hebben invloedrijke democratische senatoren als Chuck Schumer zich tegen het akkoord uitgesproken. President Obama heeft aangekondigd zijn veto te zullen uitspreken. Maar het zou best kunnen zijn dat Schumer c.s. voldoende stemmen weet te winnen om de overeenkomst alsnog te verwerpen. Een groot deel van het probleem is dat de regering Obama weinig onderneemt tegen de hardnekkige beeldvorming dat Iran er op uit zou zijn om kernwapens te verwerven.

Westerse multinationale ondernemingen staan te trappelen om na opheffing van de sancties weer zaken te gaan doen met Iran, een opkomende grootmacht in het Midden-Oosten. Vooralsnog kijkt Iran voor uitbreiding van handel vooral naar het Oosten. Zowel Iran als Turkije hebben concrete stappen gezet om lid te worden van de Shanghai Samenwerkingsorganisatie, een unie van economische samenwerking in Eurazië, waarvan naast – vanzelfsprekend – China, en Rusland inmiddels ook India en Pakistan deel uitmaken. Als het zover zou komen dat Amerikaanse Congres de nucleaire overeenkomst afwijst, zal dat op een enorm gezichtverlies betekenen voor de regering Obama en de tanende invloed van de VS in de regio verder doen versnellen.

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *