Is de Pallasreactor een gelopen race?

Stichting Laka | Henk van der Keur | 28 oktober 2015

Al sinds de eerste aankondiging van de bouw in 2003 heeft stichting Laka campagne gevoerd tegen een nieuwe kernreactor in Petten. Dat was in het begin geen makkelijke opgave. Vrijwel iedereen was ervan overtuigd dat een onderzoeksreactor noodzakelijk was voor de productie van medische isotopen. Deze radioactieve isotopen worden gebruikt in radiofarmaca voor het stellen van diagnoses en therapeutische behandelingen voor onder meer kanker. Juist daarom werd door pleitbezorgers van onderzoeksreactoren altijd dankbaar gebruik gemaakt van dit argument. Maar onderzoek van Laka bracht al in de jaren negentig aan het licht dat onderzoeksreactoren helemaal niet nodig zijn voor isotopenproductie. Medische isotopen kunnen ook goedkoper, veiliger en relatief schoner worden geproduceerd met deeltjesversnellers. Die boodschap lijkt nu langzamerhand ook door te dringen binnen het politieke establishment.

Opkomst en neergang van isotopenproductie met kernreactoren

De idee dat kernreactoren belangrijk zouden zijn voor medische isotopen is feitelijk een erfenis van het Manhattan Project dat in de Tweede Wereldoorlog. Behalve plutonium voor de productie van de eerste kernwapens, leverde de militaire onderzoeksreactor in Hanford in de Amerikaanse staat Washington vanaf 1943 ook op commerciële schaal radio-isotopen. Dat was het begin van isotopenproductie met onderzoeksreactoren. Daarvoor werden medische isotopen door cyclotrons (ronde deeltjesversnellers) gemaakt. Deze relatief eenvoudige apparaten bleven tot in de jaren vijftig een populaire productiemethode. Daarna stokte de ontwikkeling van cyclotrons doordat kernreactoren het overgrote deel van de productie van medische isotopen overnamen.

hanford_wtp-300x199

nucleaire complex bij Hanford, Washington

Door de toename van de welvaart in het Westen en de ziektes die daarmee verband houden, waaronder kanker en hart- en vaatziektes, nam de vraag naar medische isotopen sinds de jaren zeventig flink toe. Naast kernonderzoek werd het aandeel medische isotopen steeds belangrijker voor onderzoeksreactoren. Probleem was dat die productiefaciliteit helemaal niet bijdroeg aan het onderhoud van de kernreactoren. Dat was volgens onderzoekers van de OESO in 2010 de voornaamste verklaring voor de aanhoudende crises in de aanvoer van isotopen in het eerste decennium van dit millennium. Ze maakten duidelijk dat het businessmodel van de reactorisotopen niet deugde. De huidige productie draait op een handjevol stokoude reactoren, waaronder de HFR in Petten, die ooit met overheidssubsidies zijn gebouwd. De overheidssubsidies op reactorproductie van isotopen in Petten worden nu afgebouwd en de prijzen van reactorisotopen stapsgewijs verhoogd. Maar de kans dat reactoren het huidige hoge aandeel in de productie van isotopen blijft behouden, lijkt verkeken. De opmars van versnellers is niet meer te stuiten. Dat komt door de snelle opkomst van de PET-scanner, een beeldvormende techniek die uitsluitend op versnellerisotopen draait. De snelle wereldwijde uitbreiding daarvan gaat ten koste van de andere beeldvormende techniek SPECT, die nu nog gebruik maakt van reactorisotopen. Door de verhoging van de prijzen van deze isotopen wordt het voor producenten met cyclotrons (en straks linacs) steeds aantrekkelijker om naast PET-isotopen ook SPECT-isotopen te gaan produceren. Het Internationaal Atoomenergie Agentschap (IAEA, juli 2015) voorziet op korte termijn een omwenteling van reactorisotopen naar versnellerisotopen binnen de Nucleaire Geneeskunde. In maart 2018 zal ‘s werelds grootste producent van medische isotopen, de NRU-reactor in Chalk River, Ontario, gaan sluiten. De Canadezen zijn al vijf jaar bezig met het treffen van voorbereidingen om in 2018 over te schakelen naar een infrastructuur van isotopenproductie die gebaseerd is op versnellers. Eén van de weinige zaken waar we de voormalige conservatieve premier Harper dankbaar voor kunnen zijn.

actievoerders-opgepakt-bij-kernreactor-petten

Huidige kernreactor in Petten

Pallas belemmert innovatie

Minister van Economische Zaken Henk Kamp blijft het Pallasproject stug verdedigen. Maar uit geheime stukken die recent door radioprogramma Argos zijn onthuld, blijkt dat de provincie er geen toekomst in ziet. Tijdens een geheime vergadering, begin oktober, besloten de Provinciale Staten van Noord Holland om het tweede deel van een lening voor een nieuwe kernreactor in Petten, Pallas, te weigeren. Daarmee hangt de geplande Pallasreactor aan een zijden draadje. Reden voor de weigering is een gebrek aan vertrouwen in de gepresenteerde business case van de Pallasreactor. Met name het feit dat Pallas nog geen private investeerders heeft gevonden weegt zwaar. “De Pallas organisatie loopt met de actualisatie van de business case niet in de pas met het tijdschema dat voor de go/no go-momenten is bedacht.” Schrijft CDA-gedeputeerde Jaap Bond aan de commissie EEB (Energie, Economie en Beleid) van de Provinciale Staten.

Maar het zijn niet alleen economische argumenten. Voor PS weegt ook zwaar dat er twijfel bestaat of een nieuwe Pallasreactor wel nodig is gezien ontwikkelingen in de markt. Pallas is vooral gepland voor de productie van medische isotopen. CDA’er Bond wijst er op dat de OESO voorspelt dat er in 2020 een overschot aan medische isotopen wordt verwacht. Dat komt enerzijds door nieuwe productiefaciliteiten die in aanbouw zijn en door het feit dat medische isotopen ook geproduceerd kunnen worden met behulp van cyclotrons.

Laka verwelkomt de beslissing van de Provinciale Staten. Het is een verstandig besluit op het juiste moment. Het heeft geen zin aan te blijven modderen. Het is zaak nu vol in te zetten op productie van medische isotopen met innovatieve deeltjesversnellers. Dat is de enige mogelijkheid om werkgelegenheid in de kop van Noord-Holland te behouden.

Bestuursakkoord: verschillende interpretaties

Minister Kamp beantwoorde afgelopen week nog Kamervragen over Pallas. Hij liet op geen enkele manier de bestaande twijfel over de voortgang doorschemeren. Dat is vreemd, omdat hij van de beslissing van de Provincie Noord-Holland op de hoogte moet zijn geweest. En des te vreemder omdat bij het afsluiten van de lening in 2012, in een bestuursakkoord is afgesproken dat PS en EZ samen op trekken. Als één partij ermee stopt dan stopt de andere ook. Er is een afspraak tot “consensus” over de gezamenlijke lening van 80 miljoen euro. En die is er dus niet. Het is de vraag of hij nu een andere keuze heeft dan de bijdrage van het Rijk te stoppen.

Volgens Argos houden de Staten de deur nog wel op een kier. De PS verleent namelijk wel toestemming voor de start van de aanbesteding van het ontwerp voor Pallas. Gedeputeerde Bond wijst er op dat, mocht de minister toch besluiten zijn 14 miljoen over te maken aan Pallas, PS van Noord Holland daarvan “zeven miljoen voor haar rekening dient te nemen.” Dat is een gevolg van de afspraken in het bestuursakkoord.

Ondertussen meldt het Noordhollands dagblad dat de Commissaris van de Koning in Noord-Holland, Remkes, aangifte bij de politie gaat doen vanwege een “vermoedelijke schending van een opgelegde geheimhoudingsplicht.” En volgens de provincie zijn er daarnaast ook nog stukken gelekt waar geheimhouding op zit.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *