Category Archives: Nederlandstalig (Dutch)

Dealen met Iran

Commentaar VredesMagazine | september 2015

Henk van der Keur | 25 september 2015

De vijf permanente leden van de VN-Veiligheidsraad plus Duitsland sloten in juli een nucleaire overeenkomst met Iran. Het is verheugend dat de Verenigde Staten en Iran na bijna twee jaar onderhandelen en 35 jaar vijandschap een akkoord hebben bereikt in Wenen. Als het onder de huidige politieke omstandigheden op een mislukking was uitgelopen, zou het al jaren etterende conflict kunnen escaleren en leiden tot onvoorspelbare gevolgen voor de regio. Beide partijen hebben tijdens de succesvolle onderhandelingen aanzienlijke concessies gedaan, die de extreme vijandigheid die door de jaren heen in de VS is opgebouwd zal helpen matigen.

In de westerse media is Iran steevast neergezet als een land dat bezig zou zijn met de ontwikkeling van kernwapens. Maar volgens onafhankelijke deskundigen, waaronder Dan Joyner, en de historicus en onderzoeksjournalist Gareth Porter zijn er geen bewijzen voor deze beschuldigingen. Het zou gaan om ‘bewijsmateriaal’ dat geconstrueerd is op basis een situatie van voor 2002, waarbij Iran zijn kernenergieprogramma mogelijk zou hebben willen aanwenden voor militaire bedoelingen. Porter toont met een overvloed aan bewijsmateriaal aan dat Iran – in elk geval sinds 2002 – de verplichtingen die het is aangegaan onder het non-proliferatieverdrag (NPV) keurig naleeft.

Eigenlijk gaat het niet over kernwapens, maar heeft het vooral een politieke betekenis. Het laat zien dat geschillen tussen staten niet met wapens hoeven worden beslecht, maar dat er ook over kan worden onderhandeld. Dat betekent een belangrijke omwenteling in de politieke verhoudingen tussen de VS en Iran. De vijandschap vond zijn oorsprong in de Amerikaanse staatsgreep in Iran in 1953, waarbij de democratisch gekozen premier Mohammad Mosaddegh vanwege oliebelangen werd afgezet. De tiran sjah Mohammed Reza Pahlavi verving de democratie met zijn autoritaire monarchistische regime. In 1979 kwam via een revolutie de geestelijk leider Khomeiny aan de macht. Studenten bezetten de Amerikaanse ambassade en gijzelden vijftien maanden lang 52 personeelsleden. Dat leidde weer tot vergelding van de Amerikanen. De VS steunden de Iraakse dictator Saddam Hoessein in de oorlog met Iran (1980-88). In 1988 schoten de VS een civiel toestel van Iran Air neer, waarbij alle 290 inzittenden werden gedood. (Washington beweert dat het een ongeluk was.) Ondanks een handreiking van Iran aan Washington in 2003, deelde president Bush het land in bij de “As van het Kwaad”. Toen het kernenergieprogramma van Iran zich uitbreidde, viel de VS hun computers aan met malware (Stuxnet), waarmee het de eerste cyberwar in de geschiedenis lanceerde. Tegelijkertijd legde Washington economische sancties op en trof daarbij vooral de olie- en gasproductie, de belangrijkste inkomstenbron van Iran. Kortom, in de afgelopen 36 jaar was de relatie tussen beide landen vijandig, antagonistisch, niet productief, en vaak gewoon gemeen. Het nucleaire akkoord bindt de VS en Iran tot een jarenlang engagement en laat de deur open voor een hechtere relatie. Daarmee is een enorme vooruitgang geboekt in de relaties tussen de beide landen.

Helaas wordt het enthousiasme getemperd door de Amerikaanse politieke beschouwingen over de overeenkomst in het Amerikaanse Congres. Naast republikeinen hebben invloedrijke democratische senatoren als Chuck Schumer zich tegen het akkoord uitgesproken. President Obama heeft aangekondigd zijn veto te zullen uitspreken. Maar het zou best kunnen zijn dat Schumer c.s. voldoende stemmen weet te winnen om de overeenkomst alsnog te verwerpen. Een groot deel van het probleem is dat de regering Obama weinig onderneemt tegen de hardnekkige beeldvorming dat Iran er op uit zou zijn om kernwapens te verwerven.

Westerse multinationale ondernemingen staan te trappelen om na opheffing van de sancties weer zaken te gaan doen met Iran, een opkomende grootmacht in het Midden-Oosten. Vooralsnog kijkt Iran voor uitbreiding van handel vooral naar het Oosten. Zowel Iran als Turkije hebben concrete stappen gezet om lid te worden van de Shanghai Samenwerkingsorganisatie, een unie van economische samenwerking in Eurazië, waarvan naast – vanzelfsprekend – China, en Rusland inmiddels ook India en Pakistan deel uitmaken. Als het zover zou komen dat Amerikaanse Congres de nucleaire overeenkomst afwijst, zal dat op een enorm gezichtverlies betekenen voor de regering Obama en de tanende invloed van de VS in de regio verder doen versnellen.

 

Toetsingsconferentie van het non-proliferatieverdrag (NPV) 2015:

– Het Oostenrijkse initiatief voor kernontwapening: de humanitaire gelofte
– Israël is spelbreker: het weigert opnieuw onderhandelingen voor ontwapening

Stichting Laka | Henk van der Keur | 05-07-2015

In mei vond de negende toetsingsconferentie plaats van het non-proliferatieverdrag (NPV). Elke vijf jaar wordt op deze conferentie de uitvoering van dit verdrag tegen de verspreiding van kernwapens opnieuw bekeken door de lidstaten en NGOs. Krap vier weken duurt de bijeenkomst in het hoofdkwartier van Verenigde Naties in New York. Het programma staat bol van formele procedures en verhalen met een hoop kabaal en razernij, die volkomen betekenisloos zijn. Talrijke NGOs en een aantal regeringen hebben ter voorbereiding verklaringen opgesteld en documenten met standpunten paraat, hopend op een uitkomst die uitzicht biedt op een route naar kernontwapening. Indrukwekkend was de speech van Zuid-Afrika, waarin het de kernwapenstaten verantwoordelijk houdt voor het gijzelen van de wereld voor hun ‘veiligheid’ en dat zij door zelfzucht gedreven het risico nemen van een nucleaire catastrofe en daarmee al het leven op aarde op het spel zetten.

NPT-revcon

Dat er in de afgelopen veertig jaar nooit uitzicht is geweest op een route naar ontwapening heeft naast de periode van de Koude Oorlog vooral te maken met zwakke formuleringen in het verdrag. Daardoor trekken de vijf ‘erkende’ kernwapenstaten telkens weer aan het langste eind. Tot grote ergernis van een grote groep niet-kernwapenstaten. Zij eisen dat er onmiddellijk een einde komt aan de discriminatoire praktijk van het NPV die tot willekeur leidt. Net als de lobbyisten van de NGOs willen zij een sterker en een rechtvaardiger NPV. Samenwerkingverband ICAN heeft met haar campagne op dit vlak veel vooruitgang geboekt door Oostenrijk tot aanvoerder te maken van deze belangrijke missie. Het vindt veel weerklank onder de niet-kernwapenstaten die niet onder een atoomparaplu vallen, vooral niet-westerse landen. Helaas liep de toetsingsconferentie toch weer uit op een mislukking door de weigering van Israël – dat als waarnemer aanwezig was – te onderhandelen over een kernwapenvrije zone in het Midden-Oosten.

Vetorecht kernwapenstaten maakt NPV tandeloos
Het non-proliferatieverdrag (NPV) opende voor ondertekening in 1968 en trad in 1970 in werking. Behalve India, Israël, Pakistan, Noord-Korea, en Zuid-Soedan, wordt het nu omarmd door alle landen. Alleen daarom al is dit verdrag ondanks zijn vele tekortkomingen zo belangrijk. Het verdrag is gebaseerd op drie pijlers, die zeg maar de hoofdlijnen zijn van het NPV. De eerste is dat kernwapens zo contraproductief zijn voor de veiligheid dat ze door alle ondertekenaars vrijwillig moeten worden afgezworen, uitgezonderd door vijf staten: de VS, Rusland, het VK, Frankrijk en China. Deze staten blijken ook de permanente leden van de VN-Veiligheidsraad te zijn. De tweede pijler volgt uit de eerste, namelijk dat deze vijf grootmachten al kernwapens hadden voordat het NPV werd onderhandeld. Ze hebben een bijzondere status en mogen voor onbepaalde tijd hun kernwapens houden. Daarbij hebben ze een vage belofte gedaan om uiteindelijk volledig te ontwapenen. Hun speciale status geeft hen – naast de staten die deel uitmaken van het roulerende bestuur van het Internationale Atoomenergie Agentschap (IAEA) – vetorecht over wijzigingen in het verdrag. Dit is in een ver verleden stevig verankerd in het NPV om het discriminerende regime te vergrendelen. Het achterliggende idee van deze hoofdlijnen in het verdrag is dat kernwapens onwettig zijn – direct en permanent voor de meeste staten en uiteindelijk voor allemaal. Binnen het NPV is er dus een toezegging van alle lidstaten voor een algeheel verbod op het bezit, fabricage, en het transport van kernwapens, een verbod dat onmiddellijk van kracht is voor de 189 lidstaten en op een dag voor de laatste vijf. Een andere groep van vijf staten – drie met kernwapens en één, Noord-Korea – met minstens nucleaire explosieven – zijn uiteraard niet gebonden aan deze toezeggingen omdat zij het verdrag niet hebben ondertekend. De derde pijler van het NPV is dat vreedzame of civiele kerntechnologieën, zoals kernenergie, geweldig zijn en universeel moeten worden gedeeld en gepromoot, met passende veiligheidmaatregelen en waarborging (‘safeguards’). Een weerspiegeling van de conflicterende taken van het IAEA: toezichthouder én promotor van civiele kernenergie, waarvan cruciale technologie niet of nauwelijks verschilt met de militaire variant.

NEW YORK, NY - APRIL 28: An old couple hold placards as they take part in a nuclear disarmament protest outside the United Nations (UN) headquarters in New York on April 28, 2015. (Photo by Bilgin S. Sasmaz/Anadolu Agency/Getty Images)

NEW YORK, NY – APRIL 28: An old couple hold placards as they take part in a nuclear disarmament protest outside the United Nations (UN) headquarters in New York on April 28, 2015. (Photo by Bilgin S. Sasmaz/Anadolu Agency/Getty Images)

Feitelijk staat de uitkomst van een toetsingsconferentie al bij voorbaat vast. Elk slotdocument met verplichtingen waar leden van de NPV zich aan committeren op een toetsingsconferentie vereisen consensus van de leden. Dit, met de hierboven vermelde vetobepaling (artikel VIII) betekent dat deze conferenties nooit bindende maatregelen voor kernontwapening zullen opleveren, omdat die niet omarmd worden door de vijf kernwapenstaten. Op zijn best komt er een slotdocument met tandeloze maatregelen.

NPV 2.0
Is het harde werk van al die lobbyisten voor kernontwapening dan allemaal tevergeefs? Geenszins! Zeker niet in een tijd van geopolitieke verschuivingen naar een multipolaire wereldorde. De enige manier die perspectief biedt is blijven werken aan een sterker en rechtvaardiger verdrag, die op termijn door alle lidstaten moet worden omarmd. ICAN slaagde erin om Oostenrijk aanvoerder te maken van deze missie die veel weerklank vindt bij de grootste groep landen binnen het NPV, allen niet-kernwapenstaten en aangesloten bij de Beweging van Niet-Gebonden Landen. Bij deze landen heerst een groeiend ongenoegen. Ze ergeren zich mateloos aan hoe de grote vijf (P5) een NPV-lid als Iran onevenredig onder druk zet om hun volkomen legale civiele kernprogramma in te perken, terwijl diezelfde kernmachten hun NPV-verplichtingen om haast te maken met ontwapening helemaal niet nakomen. Het voornemen van de VS om in de komende dertig jaar een biljoen dollar te besteden aan nieuwe wapenfabrieken, aanvoersystemen en kernwapens heeft daarbij olie op het vuur gegooid. De woede geldt ook voor de vier andere kernwapenstaten die druk bezig zijn hun arsenalen te moderniseren. Het is obsceen en wijst op een totaal gebrek aan goede trouw om hun NPV belofte voor kernontwapening na te komen.

De humanitaire gelofte
Het lijdt geen twijfel dat de ICAN-campagne over de humanitaire gevolgen van het gebruik van kernwapens veel in werking heeft gezet. Na een bijeenkomst in Noorwegen in maart 2013 volgden er conferenties in Mexico en Oostenrijk. In Wenen – in december 2014 – beloofde de Oostenrijkse regering “samen te werken met alle betrokken partijen” om “de juridische leemte van het verbod en de afschaffing van kernwapens te vullen.” Op de toetsingsconferentie nam Oostenrijk het voortouw in de lobby voor kernontwapening. Het is veelzeggend dat het nauwelijks bijval krijgt van andere Westerse landen, waarvan een groot deel valt onder de atoomparaplu van de NAVO. Alleen van Ierland, Cyprus en een reeks ministaatjes krijgt Oostenrijk steun. Het Oostenrijkse initiatief lijkt vooralsnog vooral een bindmiddel te zijn voor het groeiende ongeduld bij de Beweging van Niet-Gebonden Landen. Het is een veelbelovend initiatief. Dankzij de campagne hebben op dit moment 108 landen de ‘Humanitaire Gelofte’ ondertekend. De volgende grote bijeenkomst zal zijn op de zeventigste verjaardag van het gebruik van kernwapens op Hiroshima en Nagasaki, 6 en 9 augustus in Japan. Hopelijk zal dat tot meer publiciteit leiden dan bij de toetsingsconferentie, waarover in de mainstream media nauwelijks verslag werd uitgebracht.

peace-and-planet-rally-youth

Onwil bij Israël om te ontwapenen
Arabische landen en Iran dringen in VN-verband al veertig jaar aan op een kernwapenvrije zone in het Midden-Oosten. Bij de toetsingsconferentie van 2010 besloten de lidstaten unaniem tot een Internationale Conferentie voor de oprichting van een kernwapenvrije zone in het Midden-Oosten. Die conferentie was geagendeerd voor december 2012 in Helsinki. Maar even daarvoor, eind november 2012, kondigden de VS en Israël aan niet deel te nemen. Israël, de enige kernmacht in de regio en geen ondertekenaar van het NPV, blijft halsstarrig deelname weigeren. De VS verklaarden dat de conferentie niet bijeen kon worden geroepen vanwege de ‘bijzondere omstandigheden’ in het Midden-Oosten. De Beweging van Niet-Gebonden Landen veroordeelde de annulering in scherpe bewoordingen. Het benadrukte de sterke wens van haar leden voor het streven naar ontwapening en riep Israël op zijn kernwapens te vernietigen en hun nucleaire installaties te onderwerpen aan IAEA-inspecties in overeenstemming met de internationale regelgeving voor non-proliferatie. Israël was als waarnemer aanwezig op de toetsingsconferentie in mei. Aanvankelijk leek het erop dat de VS, die Israël in zijn weigering te ontwapenen altijd steunen, druk op Israël uitoefenden voor medewerking. Maar uiteindelijk weigerde Israël om ook aan een nieuw geplande bijeenkomst in maart 2016 deel te nemen. Het werd daarbij gesteund door de VS, Canada en het Verenigd Koninkrijk. Zo liep ook deze toetsingsconferentie weer uit op een mislukking.

Oekraïne-crisis

– Oekraïne herschrijft geschiedenis: eerherstel nazi’s
– Amerikaanse Congres geeft rol nazi’s in Oekraïne toe
– VS blijven conflicten aan Rusland’s grenzen voeden

Henk van der Keur | 29 juni 2015

Terwijl Poetin door het Westen ervan wordt beschuldigd Russisch nationalisme te voeden, wil onze bondgenoot Oekraïne voormalige nazi’s voortaan als helden vereren. Een gevaarlijke stap die het land verder kan verscheuren. Rechtsnationalisme wordt juist vooral in Oekraïne salonfähig. Het door de Amerikanen gesteunde postcoup-regime in Oekraïne steunt zwaar op het Azov-bataljon, een militie die sterke banden heeft met neonazi’s en die verantwoordelijk is voor etnische zuiveringen in het oosten van Oekraïne. Dat gaat, zo blijkt nu, ook het Amerikaanse Congres te ver. Onlangs besloot het Huis van Afgevaardigden unaniem om alle steun aan deze nazi stormtroopers stop te zetten. De duidelijke rol van deze neonazi’s en andere rechtsnationalisten binnen de Oekraïense regering werd in de Westerse media lange tijd verzwegen of afgedaan als Russische propaganda. Het verloop van de gebeurtenissen roept herinneringen op aan soortgelijke conflicten aan Rusland’s grenzen in het recente verleden. Europa lijkt daaruit maar geen lessen te willen trekken. Daardoor blijven patronen zich herhalen en duurt het wapengekletter voort zonder enig vooruitzicht op vredesonderhandelingen. Nu met Oekraïne als epicentrum van een wereldwijde geopolitieke transformatie, waarbij bovendien wordt gedreigd met de inzet van kernwapens.

Eerherstel voor nazi’s
Het Oekraïense parlement, de Opperste Rada, heeft in april een wetsontwerp aangenomen die organisaties eert die betrokken waren bij massale etnisch zuiveringen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het wetsontwerp – dat nu op president Petro Poroshenko’s bureau ligt in afwachting van zijn handtekening – erkent een reeks van Oekraïense politieke en militaire organisaties als ‘strijders voor de Oekraïense onafhankelijkheid in de 20e eeuw’ en ‘verbiedt het bekritiseren van deze groepen en hun leden’. Het wetsvoorstel vermeldt niet welke straf erop staat. Twee van de groepen die eerherstel krijgen – de Organisatie van Oekraïense Nationalisten (OUN) en het Oekraïense Opstandige Leger (UPA) – hielpen de nazi’s met het uitvoeren van de Holocaust en doodden bijna 100.000 Poolse burgers tijdens de Tweede Wereldoorlog. [1] In de Oekraïense geschiedenisboekjes worden deze organisaties neergezet als sociale en pluralistische organisaties die niet alleen joden hebben gered tijdens de Holocaust, maar hen ook uitnodigden om schouder aan schouder te vechten tegen Hitler en Stalin. Zo pogen Oekraïense historici – die na de val van de Sovjet-Unie terugkeerden uit de diaspora – de geschiedenis van de rechts-nationalistische en nationaalsocialistische bewegingen in Oekraïne acceptabel te maken voor Oekraïners. [2]

Amerikanen zetten steun aan neonazi milities stop
De democraat John Conyers – medeoprichter van de Black Caucus in het Amerikaanse Congres – beschrijft Oekraïne’s Azov-bataljon als een 1000 man vrijwillige militie van de Oekraïense Nationale Garde, die Foreign Policy Magazine heeft gekarakteriseerd als ‘openlijk neonazi’ en ‘fascistisch’. En Azov is geen obscure strijdmacht. Minister van binnenlandse zaken Arsen Avakov, die toezicht houdt op de gewapende milities in Oekraïne, kondigde aan dat de troepen van Azov onder de eerste eenheden vielen die door de 300 Amerikaanse militaire adviseurs zouden worden getraind in een missie onder de codenaam ‘Onverschrokken Verdediger’ (‘Fearless Guardian’)

Azov bataljon

In een interview met de Oekraïense tijdschrift Focus in september vorig jaar, beschermde Avakov zijn helden. In reactie op een vraag over de Wolfsangel, het symbool van de Oekraïense nazi’s in de Tweede Wereldoorlog, waarmee het Azov-bataljon zich tooit op vlaggen, emblemen en tattoos, zei hij: “In veel Europese steden is een deel van het stadsembleem. Ja, de meeste van de jongens die samen in Azov optrekken, hebben een bepaald wereldbeeld. Maar wie vertelt je dat je over hen zou kunnen oordelen? Vergeet niet wat het Azov Bataljon heeft gedaan voor het land. Vergeet niet de bevrijding van Marioepol, de gevechten bij Ilovaysk, en de nieuwste aanvallen in de buurt van de Zee van Azov. Moge God toestaan dat iemand die hen bekritiseert 10 procent doet van wat zij hebben gedaan. En wie mij gaat vertellen dat deze jongens nazi-denkbeelden prediken, de swastika dragen, enzovoort, zijn louter leugenaars en dwazen.” [3]

wolfsangel-ukraine

Wolfsangel

De conservatieve Londense krant Telegraph bood meer details over het Azov-bataljon in een artikel van correspondent Tom Parfitt, die schreef: “Kiev’s gebruik van vrijwillige paramilitairen om de door de Rusland gesteunde ‘volksrepublieken’ van Donetsk en Loegansk uit te roeien, zouden koude rillingen moeten doen zenden over Europa’s rug.” [4]

Rusland wil vrede, VS willen oorlog
Weinig mensen geloven nog dat het Minsk-2 akkoord stand zal houden. Niet Rusland – zoals veel westerse nieuwsconsumenten zullen denken – helpt het akkoord om zeep. Zowel Moskou als Kiev hebben weinig te winnen en veel te verliezen bij het voortduren van het conflict. De druk voor ondermijning van het Minsk-2 akkoord komt uit Washington dat zijn invloed gebruikt om de regering in Kiev tot een offensieve houding te bewegen jegens Rusland. Maar wat heeft Washington te winnen met het tegenwerken van vredesonderhandelingen? Voor de Amerikaanse neo-conservatieven, die het Amerikaanse buitenlandbeleid domineren, heeft vrede geen enkele waarde. Ze dringen altijd aan op nieuwe oorlogen, zetten Rusland’s buurlanden tegen Rusland op, en zien aanhoudende conflicten aan Rusland’s grenzen in hun belang. Het is een bekend patroon dat we eerder zagen in het voormalige Joegoslavië, Zuid-Ossetië, Abchazië, en Transdnjestrië. De enige conflictoplossing die aanvaardbaar is voor de neo-conservatieven is de overwinning.

Georgië
Nationalistische Georgische milities pleegden begin jaren negentig massale etnische zuiveringen onder de lokale minderheden. Tegen die achtergrond stuurde Rusland op het meest geëigende moment een vredesmacht Georgië in en dat had een breed draagvlak in de Kaukasus. Een logisch vervolg hierop zou zijn dat Georgië het ging bijleggen met zijn minderheden en dat er een compromis zou worden bereikt. Maar dat is nooit gebeurd. De VS beschuldigen Rusland vaak van obstructie die het leven van de burgers in de voormalige Sovjetrepublieken moeilijk maakt. Maar eigenlijk is het de Georgische zijde geweest die consequent extremistische posities heeft ingenomen en het toewerken naar een oplossing onmogelijk heeft gemaakt. In plaats van dialoog heeft Georgië gekozen voor escalatie, door intimidatie om zijn verloren gebieden terug te winnen met wegblokkades, economische sancties en – in het geval van Abchazië – zelfs met terreuraanslagen. Het is voorspelbaar dat dit deze gebieden alleen maar vijandig heeft gemaakt. Het lijkt erop dat Poetin een oplossing met Georgië heeft opgegeven.

Voormalig Joegoslavië
In het voormalige Joegoslavië zagen we in de jaren negentig al dezelfde patronen. Eerst met Kroatië en in 1999 met Kosovo. Republika Srpska (Servische Republiek) houdt in Bosnië de status van een halve paria. Duurzame vrede in Bosnië zou gebaat zijn bij een federatie van regio’s waarbij in elke regio één van de etnische groepen een grote meerderheid heeft. Door deze regio’s vetomacht te geven, kunnen de expliciete vetomachten voor etnische groepen uit de grondwet worden geschrapt en een grote stap voorwaarts worden gezet naar het normaliseren van de betrekkingen. Maar ook hier heeft het Westen – onder leiding van de VS – besloten om de huidige situatie te laten dooretteren. Ze willen hun voorkeursvariant voor hervorming – centralisering – erdoor drukken of anders niets. Hetgeen de Bosnische Serviërs als een nederlaag beschouwen.

Oekraïne en Georgië
Net als de Georgiërs, de Moldaviërs, Kroaten en Bosnische leiders zijn de Oekraïense leiders door de VS voortdurend aangemoedigd om extremistische posities in te nemen. En net als die andere leiders geloven ze de propaganda en handelen ze ten koste van zichzelf en hun land. Het patroon van het verwerpen van de dialoog en het proberen om oplossingen met geweld te beslechten, zoals we nu zien in Oekraïne lijkt sterk op wat er is gebeurd in Georgië.

Zware wapens en kernwapens
Na de NAVO-expansie in 2004, toen de Baltische landen zich aansloten, vermeed Washington permanente stationering van troepen en materieel toen het nog verscheidene vormen van partnerschap zocht met Rusland. Die periode ligt achter ons. De NAVO zendt zwaar wapentuig naar verscheidene Baltische en Oost-Europese landen als reactie op de ‘Russische agressie’. Daaronder ook veel wapensystemen met het kernafvalproduct verarmd uranium die vooral in Irak veel dood en verderf hebben gezaaid. Het lijkt een slotact te zijn van een reeks conflicten die sinds de val van de Muur aan Rusland’s grenzen zijn uitgelokt en in stand gehouden door de VS in NAVO-verband. Een Euraziatische integratie, waarvan de contouren al zichtbaar worden, wil de VS met alle geweld de kop in drukken. Desnoods met kernwapens. Europa moet wakker worden.

[1] Cohen, Josh, Reuters, May, 14, 2015: Vladimir Putin calls Ukraine fascist and country´s new law helps make his case
http://tinyurl.com/mkccrls

[2] Rudling, Per A., The OUN, the UPA and the Holocaust: A Study in the Manufacturing of Historical Myths. The Carl Beck Papers, No. 2107. University of Pittsburgh Press, November 2011
http://carlbeckpapers.pitt.edu/ojs/index.php/cbp/article/view/164

[3] Parry, Robert, Consortium News, June 12, 2015: U.S. House Admits Nazi Role in Ukraine
https://consortiumnews.com/2015/06/12/u-s-house-admits-nazi-role-in-ukraine/

[4] Parfitt, Tom, Telegraph, 11 August 2014: Ukraine crisis: the neo-Nazi brigade fighting pro-Russian separatists
http://tinyurl.com/otz39ad

Dit artikel is ook verschenen in Proces Nieuws 106 (juni 2015)

Nieuwe kernwapenwedloop? Neen! Geen plaatsing van kruisraketten

Henk van der Keur | 28 juni 2015

Summary: On Saturday June 20th, the famous cartoon of Opland was on the front page of the Dutch newspaper, de Volkskrant, linked to the article “New nuclear arms race?” Just like many other reports in the Western media it said that the Russians have violated the INF-treaty by developing a new cruise missile, the Iskander. Physicist and expert on non-proliferation issues Pavel Podvig thinks that this is not the case. He assumes an unknowingly technical violation by the Russians. This issue has to be clarified. But first the ongoing escalation has to be stopped in order to reach a diplomatic solution.

oplandAffiche

De ons welbekende ban-de-bom cartoon van Opland prijkt goed zichtbaar op de voorpagina van de Volkskrant van zaterdag 20 juni. Niet zonder reden. De krant kopt: “De VS heropenen debat over plaatsing kruisraketten”. Aanleiding daarvoor is de beschuldiging van de Amerikanen dat Rusland het INF-verdrag schendt. Dit Amerikaans-Russisch akkoord maakte in 1987 een einde aan de plaatsing van kruisraketten in zowel Europa als Rusland. Daarmee was ook de voorgenomen stationering van 48 Tomahawkkruisraketten op de militaire basis in het Noord-Brabantse Woensdrecht van de baan. Zou dat besluit – waar een historisch aantal demonstranten voor op de been kwam – nu weer teruggedraaid worden?

Ko Colijn, directeur van de Haagse denktank Clingendaal, neemt alvast een voorschot op de mogelijke politieke gevolgen. Volgens hem kan heropening van het debat leiden tot een tweespalt binnen de NAVO. Oost-Europese landen zullen direct instemmen met plaatsing, maar bij toetreding tot het bondgenootschap is bepaald dat er op hun grondgebied geen kernwapens gestationeerd zouden worden.

Net als in andere berichtgeving in de Westerse media gaat het Volkskrant-artikel er voetstoots vanuit dat de heropening van het debat een antwoord is op de ontwikkeling van een nieuwe Russische kruisraket, de Iskander-raket. Een vooraanstaande deskundige is daar allerminst zeker van. Hij sluit niet uit dat Rusland het INF-verdrag heeft geschonden, maar stelt de Amerikaanse beschuldiging ter discussie.

Russische raketten op Europa gericht?
Juist nu het militaire conflict aan Rusland’s grenzen snel escaleert, is nadere duiding over de Amerikaanse beschuldigingen dringend gewenst. Sommige commentaren gaan zelfs zover dat de Russen de kruisraketten al op Europa hebben gericht. Zo lijkt de situatie op een herhaling van de impasse in de jaren tachtig. Niets is echter minder waar. Rusland heeft helemaal geen kruisraketten op Europa gericht staan en voor er conclusies worden getrokken, is het nuttig om eerst eens te kijken wat die nieuwe raketten van Rusland nu daadwerkelijk zijn en vooral wat ze niet zijn.

Iskander-raket
In hun jaarlijkse nalevingsrapporten geven de VS heel weinig informatie prijs over de vermeende schending door Rusland. Dat geeft aanleiding tot veel speculatie. In de Bulletin of the Atomic Scientists poogt Pavel Podvig de controverse te ontwarren. De fysicus en expert op het terrein van Amerikaans-Russische betrekkingen en non-proliferatie meent dat de Iskander-raket niet de boosdoener is. Hij stelt dat de theorie over een nieuwe variant van de Iskander-M systemen overtuigend mag lijken, maar dat ze niet passen in de informatie die afkomstig is van de niet-nalevingsbeweringen van de Amerikanen. Amerikaanse functionarissen hebben herhaaldelijk gesteld dat de raket in kwestie geen Iskander is. Er zijn vele manieren om die uitspraken te interpreteren, maar Pavel meent dat als ze het over nucleair-capabele Iskander-raketten zouden hebben gehad de taal anders zou zijn geweest. Hij denkt dat de boosdoener een kruisraket is die vanaf een onderzeeër wordt gelanceerd. Deze raket zou zijn getest vanaf een ‘verkeerde’ soort lanceerinrichting.

schending INF-verdrag?
Het INF-Verdrag verbiedt niet de ontwikkeling en toepassing van kruisraketten die vanaf zee kunnen worden gelanceerd, hoewel dezelfde raketten gemakkelijk op land kunnen worden ingezet. Het verdrag maakt het ook mogelijk om kruisraketten die vanaf zee worden gelanceerd te testen vanaf land, zo lang deze testen uitgevoerd worden met een vaste draagraket op een basis die uitsluitend wordt gebruikt voor het testen van deze raketten. En daar zijn we volgens Podvig op het punt aangekomen waar Rusland mogelijk in conflict is gekomen met het verdrag: Het testte een kruisraket met een draagraket die niet ‘vast’ was, of met een draagraket die voor een ander doel werd gebruikt. Al deze mogelijkheden zijn niet duidelijk in het verdrag omschreven waardoor er veel ruimte is voor interpretatie en onenigheid. De wetenschapper wil een opzettelijke schending van het verdrag door Rusland niet volledig uitsluiten, maar gaat uit van een onbedoelde technische schending van het verdrag. Podvig vindt het een ernstige zaak als de beweringen van de Amerikanen juist blijken te zijn. Nochtans zijn de bewijzen dat Rusland het INF-verdrag heeft geschonden flinterdun.

escalatie brengt oplossing niet naderbij
Het zal niet makkelijk zijn voor de Verenigde Staten en Rusland een manier te vinden om uit dit niet-nalevingsgeschil te komen. Voor een diplomatieke oplossing is goede wil en vertrouwen vereist, en juist deze eigenschappen zijn vrijwel volledig afwezig in de hedendaagse relatie tussen de Verenigde Staten en Rusland. De oorlogsretoriek loopt steeds verder uit de hand. Persbureau AP citeert Martin Dempsey, een gezaghebbende generaal uit het Amerikaanse Leger, die verklaart dat de VS “wapens zouden kunnen ontwikkelen en in stelling kunnen brengen als het is bevrijd van de beperkingen die het INF-verdrag oplegt”. Hij gaat zelfs zover specifieke wapensystemen te benoemen die de VS zouden kunnen gaan gebruiken. De Britse minister van Buitenlandse Zaken Philip Hammond verklaart dat de Amerikanen kruisraketten zouden kunnen plaatsen op Brits grondgebied. Vervolgens kondigt de Amerikaanse minister van Defensie Ashton Carter aan dat de VS permanent tanks, militaire voertuigen en ander legermaterieel gaan inzetten in landen die grenzen aan Rusland. Ook zijn er lopende discussies over het direct bewapenen van Oekraïne, buiten de uitgebreide steun die de rechtse regering al ontvangt.

De nucleaire doctrine van de NAVO is onderwerp geweest van informele gesprekken “in de marge” van de recente NAVO-top. Het nieuwe beleid zal formeel worden gearticuleerd en bevestigd op een conferentie van de Nuclear Planning Group van de alliantie. “Er is ernstige bezorgdheid over de manier waarop Rusland publiekelijk te pas en te onpas dreigt met kernwapens. Dus er zijn heel veel beraadslagingen in het bondgenootschap over kernwapens,” zo zegt een NAVO-diplomaat in The Guardian. Al dit soort berichten en commentaren creëren een sfeer van een onontkoombare confrontatie, die de bestaande crisis alleen maar verder verdiept.

pogingen tot de-escalatie
Voorstanders van kernontwapening die elkaar in Wenen ontmoeten proberen de situatie te de-escaleren. De groep, bestaande uit huidige en voormalige defensieambtenaren van de
VS en Europa, waarschuwt dat een nieuwe wapenwedloop op handen is, tenzij er nu onmiddellijk maatregelen worden genomen. Een stap die onmiddellijke verlichting kan bieden zou zijn dat de VS het kernstopverdrag (Comprehensive Nuclear Test Ban Treaty) gaan ratificeren, dat Rusland inmiddels al heeft ondertekend en geratificeerd.

Het geschil rond de niet-naleving van het INF-verdrag vraagt om meer assertiviteit van beide partijen. Volgens Pavel Podvig is er voldoende informatie beschikbaar om een zinvolle technische discussie met de VS te openen over wat er werkelijk is gebeurd op de Russische testlocatie. Tegenwerking zal de situatie alleen maar erger maken en zal Rusland zeker niet helpen vrienden te winnen. De Verenigde Staten zouden ook kunnen helpen de situatie kalmeren. Natuurlijk, een overtreding is een overtreding en er is niets mis met voortdurende druk op Rusland over de naleving. Maar Washington doet er verstandig aan om meer details over de beschuldigingen te onthullen en duidelijk te verklaren dat Rusland zijn raketten niet op Europa heeft gericht. Er is geen enkele reden om kruisraketten te plaatsen in Europa.

Belangrijke bronnen:
Koelé, Theo, de Volkskrant (20 juni 2015): VS heropenen debat over plaatsing kruisraketten

Podvig, Pavel, Bulletin of the Atomic Scientists (06/22/2015): Sorting fact from fiction on Russian missile claims  http://thebulletin.org/sorting-fact-fiction-russian-missile-claims8414

Podvig, Pavel, Russian strategic nuclear forces (06/23/2015): Cruise missiles and INF – What about 9M729? http://russianforces.org/blog/2015/06/cruise_missiles_and_inf_-_what.shtml

Dit artikel is ook verschenen in Proces Nieuws 106, het orgaan van Tribunaal voor de Vrede (juni 2015)

Israël: kernmacht bij de gratie van de NAVO

Henk van der Keur, stichting Laka | 28 juni 2015

Summary: Newly released documents on the history of Israel’s nuclear weapons program add little to what was already known from previously released documents and information from whistleblower Mordechai Vanunu. Israel obtained nuclear technology from NATO member states, especially France and Norway. Until today Israel refuses to dismantle its nuclear weapons arsenal. Recently, Israel rejected again an invitation to start talks for disarmament, for a nuclear weapons free zone in the Middle East. Reason why the 2015 Review Conference of the NPT ended up in a failure.

Met de openbaarmaking van de Amerikaanse ‘ontdekking’ van Israël’s kernwapenprogramma leek de Amerikaanse president Obama een koers te hebben ingezet voor groeiende druk op de Israël om het te dwingen de internationale regelgeving voor non-proliferatie na te komen. Zo zou er eindelijk een doorbraak kunnen komen in de impasse in het overleg over kernontwapening in het Midden-Oosten. De enige kernmacht in de regio wijst al 35 jaar oproepen van de Verenigde Naties om te ontwapenen af en wordt daarbij altijd gesteund door de Verenigde Staten. Even leek het erop dat Israël door de vermeende koerswijziging van Obama overstag zou gaan en bereid zou zijn om deel te nemen aan het overleg voor een kernwapenvrije zone in het Midden-Oosten. Voor het eerst was de zionistische staat – niet-ondertekenaar van de non-proliferatieverdragen – als waarnemer aanwezig op een toetsingsconferentie van het non-proliferatieverdrag (NPV). Het was tot op het laatste moment spannend, maar de harde en onredelijke eisen van Israël voor zijn goedkeuring van een nucleaire deal met Iran hebben de toetsingsconferentie van het NPV doen mislukken.

De recente openbaarmaking van gegevens over het Israëlische Manhattan Project voegen weinig toe aan wat al eerder is onthuld door vooral klokkenluider Mordechai Vanunu (1986) en door anderen. Dat neemt niet weg dat ze belangrijk zijn voor de vorming van een zo goed mogelijk beeld hoe NAVO-landen Israël’s kernwapenproject ondersteunden.

mordechai vanunu

‘ontdekking’ Israëls kernwapenproject
Volgens de recent vrijgegeven documenten vernam de Amerikaanse regering van president Dwight D. Eisenhower in de zomer van 1960 voor het eerst dat Israël bezig was met een kernwapenproject. Dat was ruim vijf jaar na het besluit van de Israëlische regering een onderzoeksreactor in Dimona te gaan bouwen en een jaar voordat deze kernreactor in de Negev-woestijn in bedrijf zou gaan voor het leveren van splijtbaar plutonium. Washington had volgens deze versie langer dan vijf jaar alle waarschuwingssignalen over Israël’s kernwapenproject gemist, en accepteerde al die tijd de Israëlische smoesjes dat in Dimona slechts een ‘textielfabriek’ werd gebouwd. Een ander beeld hierover verrijst uit een document van het Amerikaanse Leger uit 1999 – onthuld door de Federation of American Scientists – met overlappende en andere details van Israël’s kernwapenproject. Hierin wordt 1958 als jaartal genoemd voor de Amerikaanse ontdekking van de kernreactor in Dimona. Dat klinkt al een stuk waarschijnlijker.

Het staat vast dat de Amerikaanse inlichtingendiensten belangrijke zaken over het hoofd hebben gezien. Maar voor een aantal grove nalatigheden valt dit moeilijk te aanvaarden. Om er een paar te noemen: de uitgebreide onderhandelingen van Israël met Frankrijk voor de levering van een kernreactor en andere kerntechnologie, en de levering van zwaar water via een overeenkomst met Noorwegen.

nucleaire deals met NAVO-landen
Shimon Peres was ervan overtuigd dat Frankrijk de leverancier moest worden van de technologie die Israël nodig had voor het maken van kernwapens. De nationalisatie van het Suezkanaal creëerde in de zomer van 1956 de politieke opening voor een Frans-Israëlische nucleaire overeenkomst. In september van dat jaar bereikte de Franse Atoomenergiecommissie overeenstemming met Israël voor de levering van een onderzoeksreactor. Canada zette even daarvoor een precedent door de levering van eenzelfde type onderzoeksreactor, de CIRUS, aan India. Beide kernreactoren zijn zogenaamde zwaar water reactoren. Anders dan de meeste reactoren gebruikt dit type natuurlijk uranium als kernbrandstof. Daarbij wordt in verhouding veel meer plutonium gevormd dan in een gangbare reactor. Het is de kortste route voor het verkrijgen van splijtbaar plutonium voor gebruik in kernwapens. India volgde dezelfde route naar de productie van kernwapens als Israël.

Begin 1955 ondernam de Israëlische regering voor het eerst pogingen om zo goedkoop mogelijk en zonder internationale controle 20 ton zwaar water te verkrijgen. Alleen de VS en Noorwegen waren producenten van dit proliferatiegevoelige goedje. Toen de mogelijkheid om het uit de VS te betrekken hopeloos bleek, groeide de Israëlische interesse voor een Noorse route. De onderhandelingen tussen Israël en Noorwegen intensiveerden in de periode 1957-58, toen de nucleaire deal met Frankrijk voor Dimona werd onderhandeld en ondertekend. In juni 1959 tekenden Noorwegen en Israël een overeenkomst voor de levering van zwaar water. Onder coördinatie van politiek medewerker Richard Kerry van de Amerikaanse ambassade in Oslo werd Israël via Londen van zwaar water voorzien. Een memo hierover van Kerry van 15 juni 1959 aan zijn meerderen op het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken en de Amerikaanse Atoomenergiecommissie zou het hogere kader van het ministerie en de CIA pas voor het eerst in december 1960 bereiken. Richard Kerry was overigens de vader van de huidige Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry.

Het lijkt in hoge mate onwaarschijnlijk dat deze gebeurtenissen zijn ontsnapt aan het oog van de Amerikaanse inlichtingendiensten. Naast de vermelde NAVO-landen was het NAVO-lid Duitsland die de kosten van Israël’s kernwapenproject voor zijn rekening nam.

Israël’s sabotage van de Helsinki Conferentie
Nadat de Verenigde Naties dertig jaar vruchteloos aandrongen op een kernwapenvrije zone in het Midden-Oosten, riep de toetsingsconferentie van het NPV van 2010 unaniem op tot een Internationale Conferentie voor het begin van een discussie over een zone die vrij is van kernwapens en andere massavernietigingswapens. Die conferentie was geagendeerd voor december 2012 in Helsinki. Maar even daarvoor, eind november 2012, kondigden de VS aan dat de conferentie niet bijeen kon worden geroepen vanwege de ‘bijzondere omstandigheden’ in het Midden-Oosten. De grootste groep landen die in de VN zijn vertegenwoordigd, de Beweging van Niet-Gebonden Landen, veroordeelde de annulering in scherpe bewoordingen. Het benadrukte de sterke wens van haar leden voor het streven naar ontwapening en riep Israël op zijn kernwapens te vernietigen en hun nucleaire installaties te onderwerpen aan IAEA-inspecties in overeenstemming met de internationale regelgeving voor non-proliferatie.

Even leek het erop dat er tijdens de recente toetsingsconferentie van het NPV (2015) een doorbraak zou komen in de impasse. Tot vlak voor de finale was het spannend. Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken had een topambtenaar naar Israël gestuurd voor beraad over een kernwapenvrije zone in het Midden-Oosten. En de Israëlische premier Netanyahu speculeerde openlijk op de mogelijkheid dat de VS Israël zouden gaan dwingen om het bestaan van hun publiek geheime kernwapenprogramma publiekelijk te erkennen. Maar Israël – dat als ‘niet-erkende’ kernmacht voor het eerst als waarnemer aanwezig was op de conferentie – verwierp de laatste conceptversie van het slotdocument, omdat het wederom niet wil verschijnen op de Helsinki Conferentie die gepland staat voor maart 2016. Israël kon de druk van de VS ombuigen in steun door harde en onredelijke eisen te stellen voor zijn goedkeuring van de nucleaire deal met Iran. Dus als vanouds steunde de VS Israël en torpedeerden de VS het slotdocument. Daarbij gaven ze Egypte de schuld in de wetenschap dat het – op Israël na – als grootste ontvanger van Amerikaanse steun in de regio niet zal tegensputteren. Zo kreeg Israël het grootst denkbare geschenk dat premier Netanyahu zich kon wensen: de onomwonden legitimatie door de VS, Canada en Groot-Brittannië van Israël’s kernwapenprogramma. Een drama voor de 107 landen die een verbod op kernwapens nastreven, maar bovenal een domper voor de Helsinki Conferentie. Naast deze bonus, bovenop de jaarlijkse Amerikaanse militaire steun van drie miljard dollar aan Israël, ontvangt Israël ook nog eens bijna twee miljard dollar aan wapens uit de VS, waaronder 3000 Hellfire raketten en 750 bunkerbusters, als ‘compensatie’ voor de deal met Iran.

Dit artikel is verschenen in het VredesMagazine van juni 2015

bronnen

Cohen, Avner and Burr, William (ed.); The U.S. Discovery of Israel’s Secret Nuclear Project. The National Security Archive, The George Washington University. April 15, 2015.
http://nsarchive.gwu.edu/nukevault/ebb510/

Farr, Warner D. (LTC, U.S. Army), The Third Temple’s Holy of Holies: Israel’s Nuclear Weapons. The Counterproliferation Papers. Maxwell Air Force Base, Alabama. September 1999.
http://fas.org/nuke/guide/israel/nuke/farr.htm

Fleming, Eileen, Countercurrents.org (April 18, 2015): U.S. Documents Corroborate Mordechai Vanunu’s Revelations Regarding Israel’s Nuclear Weapons.
http://www.countercurrents.org/fleming180415.htm

Barak, Ravid and Reuters, Haaretz (May 23, 2015): U.S. blocks NPT conference statement over Israeli objections
http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.657783

Khalek, Rania, Electronic Intifada (May 22, 2015): Obama gives $1.9 billion in weapons as welcome gift to Israel’s racist government
http://electronicintifada.net/blogs/rania-khalek/obama-gives-19-billion-weapons-welcome-gift-israels-racist-government

Informatiebijeenkomst in Petten: Pallas of deeltjesversnellers?

Stichting Laka | Henk van der Keur | 24 april 2015

Verslag van een informatiebijeenkomst in Petten over de toekomst van de productie van medische isotopen in Nederland: Pallas of deeltjesversnellers? – 21 april 2015

Summary of an information gathering in Petten, the Netherlands, about the future of the production of medical isotopes in the Netherlands: a new research reactor (Pallas, 2024) or particle accelerators? The Dutch government wants to build a new nuclear reactor to replace the current High Flux Reactor and to keep the Netherlands one of the few big global producers of medical isotopes. Director Dr. Hermen van der Lugt of the Pallas Foundation explained the situation and the current developments in order to prepare the construction of the reactor. Prof. Dr. Guus van Dongen – among others Project leader of the Medical Imaging Center of the Free University in Amsterdam – however, is calling for disclosure of the business case of the Pallas Project. He said that politicians are not well-informed to make the right considerations. Van Dongen talked about major changes in the market of medical isotopes and uncertainties in the future as a consequence of these developments. He declared that we need to be sure that the production of the reactor can cover the construction cost. He made a plea for transparency and stated that we need figures to make een fair comparison between the business case of Pallas and a business case for the use of cyclotrons.   

Inleiding | Joke Kruit

Voorzitster Joke Kruit van het DB van de Dorpsraad leidt de informatieavond in over de mogelijke modellen voor isotopenproductie in Nederland. Houden we vast aan de medische isotopen als exportproduct – de keuze voor een nieuwe kernreactor – of kiezen we voor een model dat voorziet in de binnenlandse behoefte aan medische isotopen, dat wil zeggen: isotopenproductie met deeltjesversnellers? Voor het maken van die keuze moeten burgers zich volledig kunnen informeren over de voor- en nadelen. Grootschalige productie van isotopen met een kernreactor heeft niet alleen voordelen, maar ook nadelen: vooral de productie van langlevend hoog radioactief afval. Isotopenproductie met cyclotrons heeft dat nadeel niet. En er zijn meer duidelijke verschillen tussen beide modellen van isotopenproductie.

Dr. Hermen van der Lugt, de directeur van de stichting die de nieuwe Pallas-reactor moet gaan realiseren, geeft een overzicht van de stand van zaken van het Pallas-project en de actuele ontwikkelingen. Vervolgens houdt Prof. Dr. Guus van Dongen van het VU Medische Centrum – onder meer Projectleider van het ‘Medical Imaging Center’ van de VU – een pleidooi voor een open discussie, zodat de politiek tot een afgewogen oordeel kan komen over het toekomstige model van isotopenproductie in Nederland.

Directeur Pallas | Dr. Hermen van der Lugt

Hermen van der Lugt rept over het uitbreiden van het Pallas-team, waartoe drie aanbestedingen worden gedaan: [1] het aantrekken van een ondersteunend internationaal ingenieursbureau (“Owner’s Engineer”); een partij die gaat helpen bij de vergunningenprocedure (“Licensing Engineer”); en een partij voor het ontwerpen van de reactor (“Designer Nuclear Island”) [Onderzoeksreactoren zijn nooit helemaal standaard, het type reactor wordt aangepast naar behoefte van de exploitant, HvdK]

Het Pallas-team werkt aan een nieuwe business case (2.1) voor de Provincie Noord-Holland.

Er is gestart met de uitvoering van het vergunningenplan en het inleveren van de startnotitie en natuuronderzoek.

Aan de hand van vragen vanuit de zaal meldt Hermen van der Lugt ook de volgende zaken:

– Hij bevestigt dat semiprivate bedrijven partij kunnen zijn als investeerders, maar dat hangt af van de private financiers die aangetrokken moeten worden. Als mogelijke varianten van semiprivate bedrijven die een rol kunnen spelen noemt hij de Europese Investeringsbank (EIB), de pensioenfondsen, het bouwconsortium als medefinancier (zoals bij de tweede Coentunnel), klanten, of individuele private financierders (a la de Bill Gates Foundation).

– De vergunningenprocedure ziet Herman als de meest risicovolle stap in het proces. Die zal bepalend zijn om de handtekening van investeerders te krijgen.

– Hij verklaart dat er vanaf het allereerste begin geld (“enige tientallen miljoenen”) moet worden gereserveerd voor de ontmanteling van de Pallas-reactor. Eén van de ANVS-mensen in de zaal merkt op dat de EC voldoende geld heeft gereserveerd voor de ontmanteling.

– Het aantal banen bij NRG betreft 450 fte.

– De prijzen van medische isotopen (reactorisotopen) gaan stijgen, dus zal het aandeel van de isotopenproductie t.o.v. kernonderzoek stijgen. Hij schat de verhouding van isotopen:onderzoek op 60:40.

Het proces bevindt zich nu in de voorfase: aanmelden bij ANVS; informeel vooroverleg; stichting Pallas dient dit voorjaar de startnotitie in.

Vooroverleg met adviseurs en commissie MER. Geven advies over richtlijnen; ANVS en Pallas overleggen -> richtlijnen MER.

Van der Lugt benadrukt nog weer eens het belang van kernonderzoek: nieuwe brandstoffen, omgang met restmateriaal, materiaalonderzoek (levensduurverlenging), nieuwe type reactoren, maar ook: ontwikkelen van nieuwe isotopen, en de productie van industriële isotopen.

Projectleider VU ‘Medical Imaging Center’ | Prof. Dr. Guus van Dongen

Guus van Dongen verklaart dat veel beslissingen in het provinciehuis genomen worden zonder kennis. De materie is ingewikkeld en het is moeilijk om de juiste inschattingen te maken. Molybdeen-99 (Mo-99) is een wereldwijd product – het tussenproduct van de meest gebuikte medische isotoop: technetium-99m (Tc-99m). Om heel Nederland van dit product te bedienen heb je geen reactor nodig. Het kan ook met cyclotrons worden gemaakt. Op dezelfde manier als fluor-18 (F-18), de meest populaire isotoop voor de PET-scan, die iedere dag wordt gemaakt met cyclotrons en aan ziekenhuizen wordt geleverd. Technisch is het geen probleem om de binnenlandse behoefte aan technetium-99m (Tc-99m) vanuit één centraal punt met cyclotrons te laten leveren aan ziekhuizen.

In Canada zijn twee nieuwe reactoren stilgelegd. Men kwam tot het inzicht dat isotopenproductie met kernreactoren niet duurzaam is en dat de toekomstige productie beter met cyclotrons kan verlopen. Er zijn keuzes gemaakt voor innovatie. Ook Hermen van der Lugt bevestigt dat er nieuwe type cyclotrons op de markt zijn die op commerciële schaal technetium-99m (Tc-99m) kunnen produceren. Ook de klinische testen van de radiofarmaca van Tc-99m verlopen voorspoedig, maar deze zijn nog niet afgerond. Dat zal nog één tot twee jaar duren. Ook de VS – dat voorheen geen eigen productiecapaciteit had en nu streeft naar zelfvoorziening van medische isotopen – is al enige tijd bezig met innovatie. [opmerking: maar dan vooral met lineaire deeltjesversnellers (linacs). Als de plannen van het bedrijf dat de linacs gaat exploiteren uitkomen zal ergens in de periode 2017-2020 de helft van de binnenlandse productiecapaciteit in de VS worden voorzien door linacs, HvdK].

Om een beeld te geven van de grote veranderingen die momenteel plaatsvinden in de markt van medische isotopen verwijst Van Dongen naar de officiële cijfers van de verwachte groei in het aanbod van Tc-99m (jaarlijks hooguit enkele procenten in de komende twintig jaar) en zet die af tegen de verwachte groei aan PET-isotopen – tot twintig procent per jaar (!) – en die voornamelijk met cyclotrons worden gemaakt. Ofschoon Westerse landen nu nog vooral drijven op toepassing van Tc-99m (SPECT-scan) [80-85%], benadrukt hij dat de groeimarkten, vooral in Azië, de toepassing van Tc-99m (SPECT-scan) helemaal overslaat en vooral drijf op PET.

Pallas wordt gebouwd om de hele wereld te voorzien van medische isotopen. Daar zijn grote risico’s aan verbonden. Ondertussen zijn er geen cijfers beschikbaar, omdat de business case geheim wordt gehouden, en loopt de prijs van technetium-99m (Tc-99m) steeds verder op. Transparantie is belangrijk om inzicht te krijgen in de prognose. Moeten we voor de hele wereld gaan produceren of is het beter om in onze eigen behoefte te voorzien? Vier cyclotrons zijn voldoende om in de binnenlandse behoefte aan Tc-99m te voorzien, die kosten twee tot vier miljoen euro per stuk.

De wereldmarkt staat onder druk. De reactor moet zich terugverdienen. Er moeten dus jaarcijfers komen. Voor een goede afweging moeten alle cijfers op tafel komen.

Hij verwijst daarbij naar het rapport Future Supply of Medical Radioisotopes for the UK Report 2014 van de British Nuclear Medicine Society and Science & Technology Facilities Council (December 2014). Ook in Groot-Brittannië speelt een discussie over de toekomst van isotopenproductie. Groot-Brittannië heeft evenals de VS geen eigen productiecapaciteit en sinds de crises van 2009-2010 in de aanvoer van medische isotopen wordt daar sinds najaar 2013 ook een discussie gevoerd of dat met deeltjesversnellers moet gebeuren of dat het land afhankelijk moet blijven van import van reactorisotopen met alle risico’s van dien. Evenals in de VS en Canada wordt daar de discussie in alle openheid gevoerd en wordt ook daar het gebruik van deeltjesversnellers overwogen als alternatief voor onderzoeksreactoren.

Geert Ritsema (Statenlid van de SP) vraagt aan Hermen een reactie op de opmerkingen van Guus van Dongen over de business case van Pallas en over zijn pleidooi voor transparantie. Hermen is heel afhoudend. Hij zegt dat de business case niet openbaar gemaakt kan worden vanwege het ondernemersrisico. Van Dongen repliceert: er zit 80 miljoen aan overheidsgeld in het project. Dat roept om transparantie! Guus van Dongen herhaalt tijdens zijn betoog enige malen dat hij niet uit is op het bedrijven van politiek, maar alleen vraagt om transparantie, omdat alleen dan de politiek in staat kan worden gesteld tot een afgewogen oordeel te komen.

Europa en de ‘civil society’: staatssteun aan HFR

stichting Laka | 10 april 2015

We kregen bericht van de Europese Commissie, Laka is niet-ontvankelijk verklaard in een zaak over niet-geoorloofde staatssteun aan de HFR in Petten die we aan gespannen hebben: we hebben geen commercieel belang. Waar het over gaat?
Vorig jaar zomer besloot de regering 82 miljoen ter beschikking te stellen aan NRG voor het opkalefateren van de meer dan 50 jaar oude Hoge Flux Reactor in Petten. Met als belangrijkste reden: de reactor in bedrijf houden om het marktaandeel van de productie van medische isotopen voor de nieuwe reactor (Pallas) veilig te stellen. Als namelijk de HFR stil wordt gelegd vóór Pallas in bedrijf is, is het marktaandeel ook weg; en Pallas dus overbodig. Kortom: een voortijdig einde van de HFR is ook het einde van Pallas. Allemaal afgezien van het feit dat wij beargumenteren dat er in 2025 sowieso nietgenoeg marktaandeel meer over is voor Pallas.

Oorspronkelijk (in 2003) was in bedrijf name van Pallas voorzien in 2013! In het rapport uit 2003 waarin aanbevolen wordt een nieuwe reactor te bouwen wordt gemeld dat volgens NRG de “restlevensduur” van de HFR berekend is op 12 jaar.[1] Overigens: in september 2013 heeft de EC de staatssteun van 80 miljoen voor Pallas wel goedgekeurd met vreemde argumenten.

De toestand van de HFR is zo beroerd dat er (minstens) 80 miljoen nodig is om uitzicht te houden op in bedrijf houden tot 2025. Commerciële bedrijven waren niet bereid dat bedrag te lenen en dus sprong de overheid bij. Ongeoorloofde staatssteun, vinden wij. Niet noodzakelijk want er zijn goeie alternatieven voor de productie van medische isotopen en het is duidelijk het ene productieproces bevoordelen boven het andere, en daarmee oneerlijke concurrentie.

Dus dienden we begin december, toen de Tweede Kamer akkoord was, en er volgens ons geen toestemming gevraagd was van Brussel (wel noodzakelijk), een klacht in bij de EC Directoraat Concurrentie.

Nu, vier maanden later, hebben we bericht ontvangen dat alleen belanghebbenden een formele klacht kunnen indienen en dat zijn we niet, volgens de EC. “Belanghebbende partijen zijn partijen van wie de eigen belangen door de maatregel kunnen worden geraakt. Daarbij kan het bijvoorbeeld gaan om concurrenten van de vermeende begunstigde of beroepsverenigingen”.

Hebben we net de statuten voor elkaar om in Nederland ontvankelijk te zijn, moeten we dan nu opnemen dat ons doel is medische isotopen te produceren anders dan met een kernreactor om in Brussel een kans te maken?

En oja, 21 april is er weer een informatieavond van NRG (samen met de dorpsraad) in Petten: 19.30 uur in Cultureel Centrum (kerkje) in Petten.

[1] Tabel 3, blz 9 in ‘Medische isotopen en de Hoge Flux Reactor in Petten’, Ministeries VROM, VWS, EZ en de NVNG. Hier beschikbaar in de Laka-bibliotheek.